Kwetsbaarheid als kracht voor goed onderwijs

Voormalig inspecteur

Frank: “Binnen het bestuur is onderwijskwaliteit een belangrijk gespreksonderwerp. We waren het erover eens dat je je beeld over je eigen kwaliteit aanscherpt wanneer je ‘vreemde ogen’ laat meekijken. Onderwijskwaliteit moet niet afhangen van de Onderwijsinspectie. Ik zei: ‘Hoe mooi zou het zijn als we een stevig auditteam kunnen optuigen?’ Vervolgens bood ik mijn school aan als oefenplaats en hebben we een externe, voormalige inspecteur benaderd. Samen met hem en de manager onderwijskwaliteit zijn we enkele maanden bezig geweest om een doordacht auditprogramma in elkaar te draaien.”

De praktische aanpak

“We kozen voor een auditteam bestaande uit vijf tweetallen, waarbij vijf onderwijsadviseurs van PCOU Willibrord werden gekoppeld aan vijf afdelingsleiders van het Niftarlake College. Daarna volgde de keuze voor de focusgebieden die zij moesten toetsen. We namen het normeringskader van de Onderwijsinspectie als leidraad en hebben qua onderwerpen breed ingezet: zicht krijgen op de ontwikkeling en begeleiding van leerlingen, het pedagogisch en didactisch handelen van docenten, de door leerlingen ervaren schoolveiligheid en het sturen op kwaliteit en ambitie door de schoolleiding.”

30 tot 40 lesbezoeken op 1 dag

“Het is een uitdaging om in drie dagen intensief te toetsen op zoveel aandachtsgebieden. Dit is hoe we dat deden: op dag 1 namen we de havo-afdeling onder de loep, op dag 2 het atheneum en op dag 3 de mavo. In de ochtend vonden de lesbezoeken plaats. De vijf koppels bezochten twee lessen per lesuur. Zo bezochten we in totaal 30-40 lessen, van klas 1 t/m het examenjaar. Daarbij hanteerden we allen dezelfde kijkwijzer met vragen als: wat zie ik, zijn alle leerlingen betrokken, is de docent in staat te differentiëren, hoe wordt er feedback gegeven?

De antwoorden werden geregistreerd per lessoort zonder de naam van de docent te noemen. Bijvoorbeeld: ‘wiskundeles 3 havo’. Zo voorkom je dat het gaat over personen en kun je appels met appels vergelijken. Na de lesbezoeken volgden de groepsgesprekken met de leerlingenraad, met docenten en mentoren van elke afdeling en met de teamcoördinatoren. Ook als schoolleiding werden we bevraagd, onder andere over onze visie en de dagelijkse uitvoering ervan.”

Ongemak

“Ik vind het heel gezond om door anderen naar het functioneren van je school te laten kijken. In het onderwijs ben je sterk intern gericht. Binnen de vier muren van je lokaal iemand laten meekijken is een cultuurverandering en het is een kwetsbaar proces. Je legt je eigen functioneren als schoolleiding en als docenten langs de lat. Wat we onder meer geleerd hebben is dat er grote verschillen zijn tussen collega’s. De één is goed in het geven van instructie, de ander is pedagogisch sterk, weer een ander munt uit in klassenmanagement. En hoe interpreteer je dat? Als het stil is in de klas is het maar de vraag of leerlingen aan het leren zijn. Met name differentiatie blijft een enorme uitdaging met 30 leerlingen in de klas. Het vraagt om durf om de controle los te laten en het ongemak een beetje op te zoeken.”

Eigenheid maakt het verschil

Wat doet het Niftarlake College met alle bevindingen? Frank: “We hebben als belangrijkste doel om de verschillen in leskwaliteit tussen de docenten te verkleinen, zonder dat er wordt ingeleverd op eigenheid. Lessen worden mede interessant voor leerlingen door de karakteristieke aanpak die elke docent uniek maakt. Als je een eenheidsworst gaat aanbieden worden de leerlingen gillend gek. En de docenten ook.”

Veilig

“Er waren vele mooie inzichten. Een daarvan is dat leerlingen zich veilig voelen binnen onze school. Ze hebben het idee dat hun mening ertoe doet. Zo heeft de leerlingenraad meegedacht over de invulling van het mobiele-telefoon-beleid en over de plek waar de fatbikes kunnen worden gestald. Voor hen belangrijke onderwerpen.”

‘Dit krijg je op een studiedag niet voor elkaar’

“Het waren drie enerverende dagen waarin het auditteam knetterhard heeft gewerkt, met een waardevolle opbrengst waarmee we verder kunnen. De verrassende bijvangst is dat docenten op eigen initiatief aan de slag zijn gegaan met de opgehaalde verbeterpunten. Ze zijn gaan nadenken over hun instructie, hun klassenmanagement en hoe de relatie is met hun leerlingen. Dat is pure winst en krijg je op een reguliere studiedag niet voor elkaar.”